توسط سعید ایزدی
11-6-2026 7:57:11 PM
کاشت کاکتوس علوفه‌ای؛ فرصت جدید سرمایه‌گذاری در تولید علوفه دام
Opuntia کاکتوس علوفه‌ای یا کاکتوس بدون خار گیاهی بومی مکزیک است که معمولاً به عنوان یک منبع غذایی جایگزین و غنی از مواد مغذی در مناطق نیمه‌خشک و بیابانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. به دلیل مقاومت در برابر خشکی، کاکتوس علوفه‌ای به یکی از اجزای مهم و کم‌هزینه در تنظیم جیره‌های متعادل برای دام در دوران کمبود علوفه تبدیل شده است. علاوه بر این، سیلو کردن راهکاری برای تأمین خوراک حجیم در تمام طول سال محسوب می‌شود، زیرا موجب حفظ علوفه و ارزش غذایی آن می‌گردد
برزیل به عنوان مهم‌ترین و فعال‌ترین کشور در این حوزه شناخته شده است.
گونه آپونتیا(کاکتوس علوفه‌ای یا کاکتوس بدون خار)، گونه‌ای از گیاهان مقاوم به خشکی و کم‌مصرف (خشک‌زیست) است که میتواند به عنوان یک محصول علوفه‌ای در زمین‌های خشک و حاشیه‌ای تخریب‌شده کشت شود. با توجه به ویژگی‌های منحصر به فردخود مقاومت در برابر شرایط نامناسب خاک و عملکرد بالای زیست‌توده، این گونه‌ها به یک علوفه جایگزین بسیار مناسب برای تغذیه دام در مناطق خشک و نیمه‌خشک تبدیل شده است. استفاده از کاکتوس،
به صورت سیلو
خوراک گوسفند و بز
به عنوان مکمل برای گاوهای شیری
و همچنین در حفظ رژیم غذایی تک ثمیان موثر است
خواص ذاتی خشکسالی نیمه‌خشک، مداوم و شدید و بارندگی کم و پراکنده، تأثیر زیادی بر تولید علوفه کافی برای حیوانات دارد و فعالیت دامداری را در این مناطق با چالش مواجه میکند
- مصارف کاکتوس آپونتیا
- مصارف انسانی
- خوراک دام
- صنایع دارویی
- تولید چرم گیاهی
- سوخت گیاهی
- صنایع آرایشی و بهداشتی
- صنایع غذایی
در کشورما این نوع کاکتوس بیشتر برای مصارف خوراک دام در مناطق مرکزی و جنوب استفاده می شود که در ادامه به تشریح آن خواهیم پرداخت
ارزش غذایی کاکتوس علوفه‌ای در مقایسه با یونجه
کاکتوس علوفه ای به هیچ وجه جایگزین یونجه برای خوراک دام نیست بلکه میتوان از آن به عنوان مکمل در تامین غذای دام بهره برد
بخش مورد استفاده برای تغذیه دام، ساقه‌های گوشتی و پهن گیاه است که اصطلاحاً «پد» نامیده می‌شود.
روش کاشت کاکتوس، بذر یا نشا؟
کاکتوس از طریق قلمه زنی و بوته مادری تکثیر می شود که روش کاشت آن به صورت زیر است
- انتخاب بوته مادری سالم، پربازده و بدون خار.
- جدا کردن پدهای بالغ و سالم از گیاه مادری.
- قرار دادن پدها در سایه و محیط خشک برای حدود ۱۰ تا ۱۵ روز تا محل برش ترمیم و خشک شود.
- کاشت پد در زمین آماده‌شده.
- آبیاری اولیه و مراقبت تا زمان ریشه‌زایی.
آیا کاکتوس گیاهی چند ساله است؟
بله کاشت کاکتوس مانند گل محمدی و آلوورا گیاهی چند ساله محسوب می شود بدین صورت که یک بار در زمین کاشته می شود و تا چند سال از آن بهره برداری می شود
- پس از کاشت ، هر سال پدهای جدید تولید میکند.
- با برداشت اصولی، گیاه مجدداً رشد میکند.
- در فصل سرد رشد گیاه کاهش پیدا کند یا متوقف شود.
- میتوان پدهای بالغ را روی بوته نگهداری کرد و در زمان نیاز برداشت نمود یعنی عجله ای برای برداشت محصول وجود ندارد.
پد یا نهال کاکتوس علوفه‌ای را از کجا تهیه کنیم؟
پد یا قلمه یا بوته های مادری را میتوان از محل های زیر تهیه نمود
- مراکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان‌های جنوبی
- سازمان جهاد کشاورزی و مدیریت امور باغبانی
- نهالستان‌های تخصصی گیاهان کم‌آب‌بر
- مزارع فعال کاکتوس آپونتیا در استان فارس و کرمان
- کشاورزانی که به‌صورت تجاری این گیاه را تکثیر می‌کنند.
در هر هکتار چه تعداد کاکتوس میتوان کاشت؟
تراکم کاشت به روش بهره‌برداری بستگی دارد.
در سیستم‌های کم‌تراکم و احیای مراتع مانند بیابان زدایی، تراکم حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ بوته در هکتار گزارش شده است. در سیستم‌های متراکم تولید علوفه، تعداد بوته میتواند بیشتر باشد.
|
نوع کشت
|
تعداد بوته در هکتار
|
|
کم‌تراکم
|
1000 الی 1500
|
|
متوسط
|
2000 الی 3000
|
|
متراکم
|
3000 الی 6000
|
روش کاشت و مدیریت مزرعه
مراحل کاشت ،داشت و برداشت به صورت زیر است
مرحله اول: آماده‌سازی زمین
- شخم و تسطیح زمین
- حذف علف‌های هرز
- ایجاد ردیف‌های کاشت
- بررسی زهکشی و بافت خاک
- استفاده از کود دامی پوسیده
مرحله دوم: کاشت پدها
پدها پس از ترمیم محل برش در خاک قرار می‌گیرند. معمولاً بخشی از پد در خاک قرار گرفته و بقیه آن بیرون از خاک باقی می‌ماند.
مرحله سوم: آبیاری
آبیاری قطره‌ای برای کنترل بهتر مصرف آب و جلوگیری از غرقابی شدن خاک گزینه مناسبی است.
مرحله چهارم: کوددهی
اگرچه کاکتوس نیاز کمی به کود دارد اما کوددهی بر اساس تست خاک انجام می‌شود. کودهای نیتروژنی و فسفری می‌توانند در افزایش رشد مؤثر باشند، ولی مصرف بیش‌ازحد کود نیز توصیه نمی‌شود.
مرحله پنجم: برداشت
پس از بالغ شدن گیاه که معمولا 24 ماه طول میکشد پدهای بالغ آماده برداشت هستند به این صورت که فقط پدها باید برداشت شوند و بخش مادری گیاه باید درخاک باقی بماند تا در 4 الی 8 ماه آیند دوباه به بهره بردای برسد
مهم‌ترین مزایای کشت کاکتوس علوفه‌ای
1. نیاز آبی پایین: به دلیل فتوسنتز ، گیاه بخش عمده تبادل گازی خود را در شب انجام می‌دهد و اتلاف آب آن نسبتاً پایین است.
2. تحمل خشکی: قابلیت رشد در مناطق خشک و نیمه‌خشک را دارد.
3. چندساله بودن: هزینه‌های تکراری آماده‌سازی زمین و خرید بذر یا نشا در هر سال حذف می‌شود.
4. تولید علوفه سبز: حتی در شرایط خشکسالی میتواند منبعی برای تأمین خوراک دام باشد.
5. تأمین بخشی از آب موردنیاز دام: رطوبت بالای پدها به کاهش نیاز دام به آب آشامیدنی کمک میکند.
6. قابلیت نگهداری در مزرعه: پدهای بالغ را میتوان تا زمان نیاز روی گیاه نگهداری کرد.
7. قابلیت استفاده در اراضی کم‌بازده: در زمین‌هایی که برای برخی محصولات زراعی مناسب نیستند، امکان بررسی کشت آن وجود دارد.
8. امکان فرآوری: قابلیت خرد کردن، مخلوط کردن با سایر خوراک‌ها و تولید خوراک دام فرآوری‌شده را دارد.
میزان مصرف آب؛ هر کیلوگرم کاکتوس چقدر آب نیاز دارد؟
کاکتوس علوفه ای در مقایسه با بسیاری از علوفه های دیگر نیاز آبی بسیار کمی دارد و باشرایط کویری ایران سازگار است
در تحقیقات به عمل آمده از منابع خارجی به ازای هر کیلوگرم ماده خشک حدود 250 لیتر آب مورد نیاز است
دمای مناسب برای کشت کاکتوس علوفه‌ای
محدوده دمای مطلوب: حدود ۱۸ تا ۲۶ درجه سانتی‌گراد اما به راحتی دمای بالای 50 درجه را نیز تحمل خواهد کرد
این گیاه به سرما بسیار حساس است و در دمای زیر 10 درجه رشد آن متوقف می شود و دمای 0 و زیر صفر میتواند به پد ها آسیب برساند
استان های مناسب برای کاشت کاکتوس علوفه ای
فارس،کرمان،بوشهر،خوزستان،سیستان و بلوچستان،هرمزگاه ،کرمانشاه،یزد و جنوب اصفهان
کاکتوس به‌صورت تر مصرف می‌شود یا خشک؟
هر دو روش امکان‌پذیر است، ولی روش متداول استفاده از کاکتوس علوفه‌ای به شکل تازه و خردشده است.
الف) مصرف به‌صورت تر
- پدها از مزرعه برداشت می‌شوند.
- خارها و قسمت‌های آسیب‌دیده حذف می‌شوند.
- گیاه خرد می‌شود.
- با یونجه، کاه، کنسانتره یا سایر خوراک‌ها مخلوط می‌شود.
- خوراک در اختیار دام قرار می‌گیرد.
ب) مصرف به‌صورت خشک
کاکتوس را میتوان خرد و خشک کرد و در شرایط مناسب نگهداری نمود. البته به دلیل رطوبت بسیار زیاد گیاه، خشک‌کردن آن هزینه‌بر است و معمولا توجیه پذیر نیست.
میزان برداشت در هر هکتار چقدر است؟
|
وضعیت مزرعه
|
عملکرد علوفه تر در هکتار
|
|
شرایط ضعیف
|
20 تن
|
|
شرایط متوسط
|
50 تن
|
|
شرایط مطلوب
|
100تن
|
قیمت فروش هر تن کاکتوس علوفه‌ای چقدر است؟
- قیمت فروش به عوامل زیر بستگی دارد:
- تازه یا خشک بودن محصول
- رقم بدون خار یا خار‌دار
- میزان رطوبت و کیفیت محصول
- خردشده یا خردنشده بودن
- هزینه حمل‌ونقل
- فاصله مزرعه تا دامداری
- قیمت علوفه‌های رقیب در منطقه
آیا در ایران کشت شده است؟
بله در کلیپ زیر میتوانید مزارع بزرگ کشت کاکتوس در شهرستان مهر در جنوب استان فارس را مشاهده کنید
|